Cập nhật driver Windows: khi nào thật sự cần và cách làm đúng
Có một câu hỏi quay lại rất nhiều lần trong hộp thư của trang này: máy đang chạy bình thường, có nên cập nhật driver không. Câu trả lời ngắn là phần lớn thời gian thì không. Driver không giống phần mềm văn phòng hay trình duyệt — nó là lớp nằm giữa hệ điều hành và phần cứng, và một bản driver sai có thể làm mất âm thanh, mất wifi, thậm chí không lên hình, trong khi bản đang chạy ổn thì không có lý do gì phải thay.
Nhưng cũng có những lúc bắt buộc phải cập nhật: một thiết bị mới cắm vào máy không nhận, một bản nâng cấp Windows làm hỏng chức năng nào đó, hoặc nhà sản xuất công bố bản sửa đúng lỗi bạn đang gặp. Bài viết đi theo trình tự thực tế: driver là gì và vì sao driver cũ vẫn chạy tốt, bốn dấu hiệu thật sự cần cập nhật cùng ba dấu hiệu không phải, cách tìm driver chính hãng cho đúng máy, thứ tự cài an toàn, vì sao những phần mềm "tự động cập nhật driver" là rủi ro, cách quay lại khi bản mới làm máy tệ hơn, và cuối cùng là bộ quy tắc ngắn để giữ máy ổn định lâu dài.
Một nguyên tắc xuyên suốt bài: mỗi lần chỉ đổi một thứ, và luôn có đường lùi. Máy tính không hỏng vì thiếu driver mới, nhưng rất dễ hỏng vì cài cùng lúc năm bản cập nhật từ năm nguồn khác nhau rồi không biết cái nào gây lỗi.
Bài viết có thể chứa liên kết tiếp thị. Nếu bạn mua qua liên kết này, Tân IT365 có thể nhận hoa hồng nhỏ mà không làm tăng giá bạn trả và không ảnh hưởng đến nội dung tư vấn.
1. Driver là gì và vì sao driver cũ vẫn chạy tốt
Driver là một gói phần mềm nhỏ nói cho hệ điều hành biết cách điều khiển một mảnh phần cứng cụ thể. Windows không tự biết card đồ hoạ của bạn vẽ hình theo cách nào, card âm thanh phát ra loa bằng tín hiệu gì, hay bàn phím gửi mã phím theo chuẩn nào. Mỗi thiết bị có một bộ lệnh riêng, và driver chính là bản dịch những lệnh đó sang ngôn ngữ mà Windows hiểu. Không có driver đúng, thiết bị vẫn nhận ra được nhưng chỉ chạy ở chế độ tối thiểu, hoặc không chạy được chức năng đặc biệt nào.
Có hai loại driver nằm ở hai tầng khác nhau. Driver chạy trong nhân hệ điều hành có quyền cao nhất, dùng cho những thứ thiết yếu như ổ đĩa, chipset, card đồ hoạ; một lỗi ở tầng này có thể làm treo cả máy và hiện màn hình xanh. Driver chạy ở tầng người dùng thì hẹp hơn, thường dùng cho máy in, webcam, tai nghe, phần mềm hỗ trợ của nhà sản xuất; lỗi ở tầng này thường chỉ làm hỏng đúng chức năng đó. Hiểu khác biệt này rất thực dụng: khi định cập nhật driver card đồ hoạ hay chipset, mức độ rủi ro cao hơn nhiều so với cập nhật driver máy in, nên cách chuẩn bị cũng khác nhau.
Vì sao driver cũ vẫn chạy tốt? Vì driver được viết cho một chuẩn giao tiếp đã ổn định từ lâu. Một card mạng mua cách đây bốn năm vẫn nói chuyện với Windows theo đúng giao thức đó; nếu bản driver hiện tại không có lỗi và không thiếu chức năng bạn cần, bản mới hơn không tự động làm máy nhanh hơn. Các bản cập nhật driver thường ra đời để sửa một lỗi cụ thể, thêm hỗ trợ cho một tựa game mới, hoặc vá một lỗ hổng bảo mật. Nếu bạn không gặp lỗi đó, không chơi tựa game đó và máy không nằm trong vùng ảnh hưởng của lỗ hổng kia, thì giá trị của bản mới gần như bằng không, còn rủi ro thì khác không.
Windows cũng đã thay đổi cách xử lý driver trong nhiều năm qua. Hệ điều hành có sẵn một kho driver lớn và tự động tìm driver phù hợp khi bạn cắm thiết bị mới; những bản driver này do nhà sản xuất gửi lên và được kiểm tra trước khi phát hành, nên chúng thường đủ dùng và ổn định hơn những bản tải từ trang lạ. Windows còn giữ lại nhiều phiên bản driver cũ trong kho riêng, nhờ vậy khi một bản mới gây lỗi bạn có thể quay lại bản trước mà không cần tải lại từ internet. Đây là lý do câu trả lời mặc định cho câu hỏi "có nên cập nhật driver" là: để Windows tự lo, chỉ can thiệp khi có vấn đề cụ thể.
Điều đáng nói là phần lớn lời khuyên "phải cập nhật driver thường xuyên" đến từ chính những công cụ kiếm tiền bằng việc bán bản cập nhật driver. Chúng không sai về mặt kỹ thuật khi nói driver cũ có thể có lỗi, nhưng chúng bỏ qua một nửa sự thật: driver mới cũng có thể có lỗi, và với máy đang chạy ổn thì rủi ro thay đổi thường lớn hơn lợi ích. Cách nghĩ đúng là xem driver như firmware của phần cứng — chỉ động vào khi có lý do rõ ràng, và luôn có phương án quay lại.
2. Bốn dấu hiệu thật sự cần cập nhật và ba dấu hiệu không phải
Dấu hiệu thứ nhất: một chức năng vừa hỏng sau khi máy cập nhật Windows. Đây là trường hợp phổ biến nhất và cũng dễ xử lý nhất. Bạn nâng cấp lên một bản Windows mới, rồi loa không còn tiếng, hoặc độ sáng màn hình không chỉnh được, hoặc wifi chập chờn trong khi trước đó bình thường. Nguyên nhân thường là bản Windows mới thay đổi cách gọi một giao diện nào đó, và driver cũ không còn khớp. Trong trường hợp này, cập nhật driver từ nhà sản xuất là việc đúng, và nên làm sớm vì lỗi sẽ không tự hết.
Dấu hiệu thứ hai: thiết bị mới không được nhận đúng. Bạn cắm một máy in, một bộ chuyển đổi, một card mạng USB, và Windows chỉ hiện nó dưới dạng "thiết bị không xác định" trong trình quản lý thiết bị, hoặc nhận ra nhưng thiếu chức năng. Ở đây driver đi kèm hệ điều hành chưa có cho mẫu máy đó, nên bạn cần driver từ nhà sản xuất thiết bị. Một biến thể của trường hợp này là thiết bị nhận ra nhưng chạy ở chế độ chậm: card màn hình hiển thị độ phân giải thấp và không đổi được, dấu hiệu rõ ràng rằng driver đồ hoạ đang dùng bản tối thiểu của Windows.
Dấu hiệu thứ ba: nhà sản xuất công bố bản sửa đúng lỗi bạn đang gặp. Ví dụ máy tính xách tay bị rò điện nhẹ ở vỏ khi cắm sạc, quạt chạy liên tục dù máy nguội, hoặc bàn di chuột giật khi có hai ngón tay trên bề mặt. Những lỗi kiểu này thường nằm ở driver chipset hoặc firmware chứ không phải ở Windows, và chỉ bản phát hành của nhà sản xuất mới sửa được. Cách kiểm tra là đọc phần ghi chú phát hành của bản driver đó, xem nó sửa lỗi gì, có đúng triệu chứng của bạn không. Nếu ghi chú chỉ nói "cải thiện độ ổn định chung" thì gần như không đáng thử.
Dấu hiệu thứ tư: phần mềm bạn cần dùng yêu cầu driver mới hơn. Một số phần mềm dựng hình, dựng phim, hay giả lập yêu cầu driver đồ hoạ ở một mức tối thiểu, và sẽ từ chối chạy hoặc chạy rất chậm nếu driver cũ hơn. Đây là lý do chính đáng để cập nhật, nhưng chỉ nên làm khi bạn thật sự cần phần mềm đó, và nên tải driver trực tiếp từ nhà sản xuất chip đồ hoạ thay vì từ trang của hãng bán máy — bản từ hãng chip thường mới hơn, còn bản từ hãng máy đã được kiểm tra kỹ hơn cho đúng mẫu máy.
Ba dấu hiệu không phải. Thứ nhất là "máy chậm". Máy chậm gần như không bao giờ do driver cũ; nguyên nhân thường là ổ đĩa đầy, nhiều chương trình khởi động cùng Windows, hoặc ổ đĩa cơ đã yếu. Thay driver trong trường hợp này chỉ làm mất thời gian và có thể gây lỗi mới. Thứ hai là "driver đã ba năm chưa cập nhật" — tuổi của driver không phải thước đo chất lượng, một driver ba năm không lỗi tốt hơn một driver ba tháng đang gây treo máy. Thứ ba là do một công cụ quét máy báo "có ba mươi driver lỗi thời": con số đó thường được tạo ra bằng cách so số phiên bản với một danh sách nào đó, không dựa trên lỗi thật, và mục đích là để bán bản cập nhật. Nếu máy đang chạy ổn, hãy bỏ qua lời mời đó.
Một cách tự kiểm tra đáng tin hơn mọi công cụ: mở trình quản lý thiết bị, xem có thiết bị nào mang dấu chấm than vàng không. Nếu không có, phần cứng đang được nhận đủ driver. Sau đó xem nhật ký hệ thống có lỗi lặp lại đúng vào lúc máy gặp sự cố không; lỗi lặp lại theo chu kỳ thường là dấu hiệu của driver hoặc phần cứng, còn lỗi rải rác thì thường là phần mềm. Cách này mất vài phút nhưng cho câu trả lời dựa trên máy của bạn, không dựa trên danh sách của người khác.
3. Tìm driver đúng cho đúng máy, không tải bừa trên mạng
Bước đầu tiên không phải là tải driver mà là xác định chính xác bạn đang dùng mẫu máy nào. Với máy tính xách tay và máy bộ của hãng, số model thường in ở đáy máy hoặc trong pin; với máy tự lắp, cần biết bo mạch chủ, card đồ hoạ và card mạng. Windows có sẵn hai công cụ đọc giúp: hộp thoại thông tin hệ thống cho biết model và nhà sản xuất, còn công cụ chẩn đoán DirectX cho biết tên card đồ hoạ và phiên bản driver đang chạy. Ghi lại những thông tin này trước khi vào trang hỗ trợ, vì trang của hãng thường yêu cầu chọn đúng model mới hiện danh sách driver.
Nguồn đúng thứ nhất là trang hỗ trợ của nhà sản xuất máy, tra theo số serial hoặc số model. Ưu điểm của nguồn này là driver đã được kiểm tra trên đúng mẫu máy, kể cả những chi tiết nhỏ như cảm biến nhiệt hay phím tắt chức năng. Nhược điểm là hãng thường chỉ cập nhật trong vài năm đầu, sau đó trang hỗ trợ đứng yên. Nếu máy đã cũ, driver trên trang hãng có thể còn cũ hơn bản Windows đang tự dùng, nên hãy so phiên bản trước khi cài.
Nguồn đúng thứ hai là trang của hãng sản xuất linh kiện, dùng cho card đồ hoạ, chip wifi và chip âm thanh. Với card đồ hoạ, ba hãng lớn đều có trang tải riêng, cho phép chọn đúng dòng chip và hệ điều hành. Với chip wifi, hãng sản xuất chip thường có bản mới hơn bản của hãng máy, nhưng cần đọc kỹ vì đôi khi bản đó bỏ một số tính năng đặc thù mà hãng máy đã thêm vào. Nguyên tắc an toàn: nếu máy đang hoạt động tốt, ưu tiên bản của hãng máy; nếu đang gặp lỗi mà hãng máy chưa có bản sửa, mới chuyển sang bản của hãng chip.
Nguồn đúng thứ ba, và hay bị bỏ qua nhất, là chính Windows. Trong phần cài đặt cập nhật có mục cập nhật tuỳ chọn, nơi Microsoft liệt kê những driver mà hệ thống cho là phù hợp nhưng không tự cài. Đây là nguồn gần như không rủi ro vì driver đã được kiểm tra cho đúng phần cứng bạn đang có. Hạn chế là danh sách này không đầy đủ và đôi khi chậm hơn nhà sản xuất vài tháng, nhưng với người không muốn tải file từ nhiều trang khác nhau thì đây là lựa chọn hợp lý nhất.
Điều cần tránh: các trang tổng hợp driver cho phép nhập tên thiết bị rồi tải về một gói cài đặt đóng gói sẵn. Những trang này thường không phải nhà sản xuất, không kiểm tra driver, và kiếm tiền bằng quảng cáo hoặc bằng cách đóng gói thêm phần mềm. Có ba dấu hiệu nhận biết: tên miền không trùng với hãng sản xuất, trang yêu cầu cài một trình tải riêng trước khi tải driver, và nút tải về có kích thước lớn hơn nhiều so với driver thật. Nếu gặp cả ba, đóng tab và tìm nguồn khác. Một gói driver thật cho card mạng thường chỉ vài chục đến vài trăm megabyte, không phải vài gigabyte.
Với máy không có kết nối mạng vì driver wifi bị hỏng, hãy chuẩn bị trước: dùng một máy khác tải driver mạng, chép qua ổ USB, cài bằng tay. Đây là lý do nên giữ một thư mục driver riêng cho từng máy, gồm driver mạng, chipset và card đồ hoạ — ba thứ mà nếu thiếu thì rất khó tải tiếp driver còn lại. Thư mục này chỉ vài trăm megabyte nhưng cứu được cả buổi khi máy mất mạng đúng lúc cần cài lại.
4. Cài đặt an toàn: chuẩn bị, thứ tự và cách kiểm tra
Chuẩn bị trước khi cài. Ba việc, không mất quá mười phút. Một là tạo điểm khôi phục hệ thống, để nếu bản driver mới làm máy không khởi động được thì có đường lùi ở tầng hệ điều hành. Hai là ghi lại phiên bản driver hiện tại của thiết bị sắp cập nhật — mở thuộc tính thiết bị trong trình quản lý thiết bị, xem tab driver, chụp lại màn hình cũng được. Ba là tải sẵn gói driver mới về ổ cứng, chưa cài, để nếu mạng có vấn đề giữa chừng vẫn còn file mà dùng. Nếu thiết bị sắp cập nhật là card mạng, hãy tải luôn bản cũ đang chạy để có thể cài lại khi cần.
Thứ tự cài đặt. Khi phải cài nhiều driver cho một máy mới hoặc sau khi cài lại Windows, thứ tự có ý nghĩa thật: chipset trước, vì nó là lớp nền cho các thiết bị khác; sau đó đến card đồ hoạ; rồi card mạng; rồi âm thanh; cuối cùng là thiết bị ngoại vi và tiện ích của hãng. Lý do là nhiều driver phụ thuộc vào driver chipset đã có mặt. Cài ngược thứ tự thường vẫn chạy nhưng dễ gặp lỗi lạ, và khi gỡ ra cài lại thì rất khó xác định cái nào gây ra.
Chỉ đổi một thứ mỗi lần. Đây là quy tắc quan trọng nhất và cũng hay bị phá nhất. Nếu bạn cài cùng lúc driver đồ hoạ, âm thanh và mạng rồi máy có vấn đề, bạn không biết cái nào gây ra và phải gỡ lần lượt từng cái để thử. Cài một cái, khởi động lại, dùng thử đúng chức năng đó vài phút, thấy ổn mới sang cái tiếp theo. Mất thêm mười lăm phút nhưng tiết kiệm được cả buổi khi có sự cố.
Kiểm tra sau khi cài. Mở trình quản lý thiết bị xem còn dấu chấm than vàng không; mở thuộc tính thiết bị xem phiên bản đã đổi đúng bản mới chưa; chạy thử chức năng thật thay vì chỉ nhìn thông số. Với card đồ hoạ, mở một video độ phân giải cao và một trò chơi nhẹ; với âm thanh, phát một bản nhạc và thử cả loa ngoài lẫn tai nghe; với mạng, đo tốc độ và thử chuyển qua lại giữa wifi và dây. Những bước này phát hiện được lỗi mà trình quản lý thiết bị không hiện ra, vì thiết bị vẫn "hoạt động bình thường" theo cách nó tự báo cáo.
Một chi tiết dễ bỏ qua: nhiều gói driver của hãng máy đi kèm một tiện ích quản lý riêng, tự chạy khi khởi động và tự kiểm tra cập nhật. Những tiện ích này hữu ích trong năm đầu nhưng sau đó thường thành gánh nặng: chạy nền liên tục, thông báo làm phiền, và đôi khi tự cài driver không mong muốn. Nếu bạn đã biết cách tự cập nhật khi cần, có thể tắt phần tự động kiểm tra của tiện ích đó mà vẫn giữ driver — tắt tiện ích không làm mất driver đã cài, vì driver nằm ở tầng hệ điều hành chứ không nằm trong tiện ích.
5. Vì sao phần mềm "tự động cập nhật driver" là rủi ro
Có cả một ngành công nghiệp nhỏ sống bằng nỗi lo driver cũ. Cách chúng hoạt động rất giống nhau: quét máy, liệt kê một danh sách dài driver "lỗi thời", khoá nút sửa cho đến khi bạn trả tiền, rồi tải về những gói driver mà chính nó chọn. Vấn đề không nằm ở chỗ chúng luôn sai, mà ở chỗ chúng đánh đổi một rủi ro nhỏ (driver cũ có lỗi tiềm ẩn) lấy một rủi ro lớn hơn nhiều (driver không khớp máy, cài chồng lên bản đang chạy tốt).
Rủi ro thứ nhất là chọn sai driver cho đúng mẫu máy. Máy tính xách tay thường dùng driver đã được hãng tuỳ biến cho cảm biến, quạt, độ sáng và phím tắt. Một công cụ chỉ so tên chip có thể cài driver chung của hãng chip, đúng về mặt kỹ thuật nhưng thiếu phần tuỳ biến đó; kết quả là máy vẫn chạy nhưng mất chức năng điều chỉnh độ sáng, hoặc quạt chạy sai tốc độ và máy nóng hơn. Những lỗi này khó truy về nguyên nhân vì chúng không hiện ra như một thông báo lỗi.
Rủi ro thứ hai là cài chồng nhiều phiên bản. Một số công cụ không gỡ bản cũ trước khi cài bản mới, dẫn đến hai phiên bản driver cùng tồn tại và hệ điều hành chọn nhầm. Triệu chứng thường là lỗi lúc có lúc không, hoặc lỗi chỉ xuất hiện sau khi khởi động lại vài lần — loại lỗi khó chẩn đoán nhất. Cách duy nhất để sửa là gỡ sạch rồi cài lại từ đầu, mất nhiều thời gian hơn nhiều so với việc không bao giờ chạy công cụ đó.
Rủi ro thứ ba, và thực tế nhất, là mô hình kinh doanh. Phần mềm miễn phí quét driver thường kiếm tiền bằng ba cách: bán bản trả phí để "sửa tất cả", đóng gói phần mềm khác vào bộ cài, hoặc bán dữ liệu về cấu hình máy. Không phải công cụ nào cũng vậy, nhưng vì ranh giới rất khó phân biệt từ bên ngoài, cách an toàn là tránh cả nhóm. Nếu bạn thật sự cần một công cụ như vậy, chỉ nên dùng bản của chính hãng sản xuất máy, vì hãng có lý do chính đáng để giữ máy bạn chạy đúng.
Một điểm nữa ít được nói: driver không phải phần mềm thường, nó chạy với quyền sâu nhất trong hệ điều hành. Một driver độc hại có thể đọc mọi thứ đi qua máy, kể cả nội dung màn hình và dữ liệu nhập từ bàn phím, và nó không bị phần mềm diệt virus thông thường phát hiện dễ dàng vì bản thân nó được ký như một driver hợp lệ. Đây là lý do các vụ tấn công nghiêm trọng thường dùng driver làm bước đầu tiên. Với góc nhìn đó, tải driver từ nguồn không rõ ràng không phải là một thao tác nhỏ, mà là mở cửa sâu nhất của hệ thống cho một phần mềm mà bạn không kiểm chứng được.
Kết luận thực dụng: nếu máy đang chạy ổn, đừng cài công cụ quét driver. Nếu máy có lỗi cụ thể, hãy chẩn đoán lỗi trước rồi tìm đúng bản sửa từ nhà sản xuất. Còn nếu bạn cần một lý do để yên tâm, hãy nhớ rằng hàng triệu máy tính đang chạy với driver cũ hơn máy bạn vài năm mà không có vấn đề gì — tuổi của driver không phải bệnh án.
6. Khi bản mới làm máy tệ hơn: cách quay lại
Đường lùi thứ nhất là chức năng quay lại driver có sẵn trong Windows. Mở thuộc tính thiết bị trong trình quản lý thiết bị, sang tab driver, và nếu nút quay lại còn sáng thì bấm vào đó. Windows sẽ đưa thiết bị về phiên bản trước đó trong kho driver của nó. Cách này nhanh nhất, không cần mạng, nhưng chỉ dùng được khi bản cũ vẫn còn trong kho — thường là ngay sau khi cập nhật, và sẽ mất sau một thời gian hoặc sau khi chạy dọn dẹp ổ đĩa.
Đường lùi thứ hai là điểm khôi phục hệ thống. Nếu bạn đã tạo điểm khôi phục trước khi cài như bước chuẩn bị ở trên, chỉ cần khôi phục về thời điểm đó; driver và cả những thay đổi cài đặt khác sẽ trở về trạng thái cũ, còn dữ liệu cá nhân thì giữ nguyên. Đây là lý do việc tạo điểm khôi phục trước mỗi lần đổi driver không phải là thủ tục hình thức. Nếu chưa có điểm nào, hãy tạo ngay sau khi máy đang chạy ổn, để lần sau có đường lùi.
Đường lùi thứ ba là gỡ và cài lại bản cũ bằng tay. Vào phần gỡ cài đặt của Windows, tìm mục driver hoặc tiện ích của hãng, gỡ đi, khởi động lại, rồi cài bản cũ đã tải sẵn. Với driver đồ hoạ, cách sạch nhất là gỡ trong trình quản lý thiết bị kèm tuỳ chọn xoá luôn tệp driver, sau đó khởi động lại và cài bản cũ. Bước xoá tệp driver rất quan trọng: nếu chỉ gỡ mà không xoá, Windows có thể tự tìm lại đúng bản mới vừa gây lỗi và cài lại trong lần khởi động sau.
Trường hợp nặng: màn hình đen hoặc máy không lên hình sau khi cập nhật driver đồ hoạ. Đây là tình huống đáng sợ nhất nhưng thường vẫn cứu được. Cách xử lý theo thứ tự: thử khởi động vào chế độ an toàn, nơi Windows dùng driver hiển thị tối thiểu; nếu vào được, gỡ driver đồ hoạ trong trình quản lý thiết bị rồi khởi động lại bình thường và cài lại bản cũ. Nếu không vào được chế độ an toàn, thử khôi phục từ điểm khôi phục hệ thống. Nếu vẫn không được, cài lại Windows từ ổ USB — lý do nên chuẩn bị ổ cài trước, vì lúc màn hình đen thì không tải được gì.
Khi nào nên dừng và nhờ người có chuyên môn. Nếu máy có dấu hiệu phần cứng thật — quạt không quay, máy nóng bất thường, mùi khét, hay lỗi xuất hiện cả trong chế độ an toàn — thì vấn đề không phải driver và cài lại driver chỉ làm mất thời gian. Tương tự, nếu máy còn bảo hành, hãy để hãng xử lý thay vì tự tháo máy, vì tháo máy có thể làm mất bảo hành. Phân biệt được hai loại — lỗi phần mềm do driver và lỗi phần cứng — là kỹ năng tiết kiệm tiền nhất trong nhóm việc này.
Một mẹo nhỏ cho lần sau: sau khi máy đã ổn định với một bộ driver, hãy ghi lại phiên bản của chipset, card đồ hoạ và card mạng vào một tệp ghi chú, kèm ngày cập nhật. Khi máy gặp sự cố, bạn có ngay mốc so sánh để biết thay đổi nào gần nhất, thay vì đoán. Việc này mất hai phút và đã cứu nhiều buổi chẩn đoán.
7. Bộ quy tắc ngắn để giữ driver ổn định lâu dài
Quy tắc một: không sửa thứ đang chạy tốt. Nếu máy không có triệu chứng gì, không có lý do cập nhật driver. Đây không phải lười biếng mà là quản lý rủi ro: mỗi lần thay driver là một lần đưa một đoạn mã có quyền cao nhất vào hệ thống, và tỉ lệ gặp lỗi không phải bằng không.
Quy tắc hai: chỉ cập nhật khi có triệu chứng hoặc có yêu cầu cụ thể. Triệu chứng rõ ràng, hoặc một phần mềm bắt buộc phải có driver mới hơn. Ngoài hai trường hợp đó, hãy để Windows tự lo phần driver qua bản cập nhật tuỳ chọn.
Quy tắc ba: mỗi lần một thay đổi, và luôn có điểm khôi phục. Tạo điểm khôi phục, cài một driver, khởi động lại, dùng thử. Nếu ổn, ghi lại phiên bản rồi mới sang việc tiếp theo. Quy tắc này biến những sự cố khó chẩn đoán thành những sự cố có thể lùi lại trong vài phút.
Quy tắc bốn: chỉ tải từ nhà sản xuất. Trang hỗ trợ của hãng máy, trang của hãng chip, hoặc chính Windows. Không tải từ trang tổng hợp, không tải từ link trong video hay nhóm chat, không cài trình tải trung gian. Kiểm tra tên miền trước khi bấm tải — một ký tự sai trong tên miền là đủ để nhận một gói cài đặt khác hoàn toàn.
Quy tắc năm: giữ một thư mục driver cho mỗi máy. Driver mạng, chipset, card đồ hoạ, và bản cũ của card đồ hoạ. Vài trăm megabyte trên ổ ngoài, nhưng khi máy mất mạng hoặc màn hình đen thì đây là thứ duy nhất giúp bạn tự sửa trong một buổi tối thay vì mang máy đi.
Quy tắc sáu: hiểu máy mình là loại nào. Máy tính xách tay và máy bộ của hãng cần driver đã tuỳ biến, nên ưu tiên bản của hãng máy. Máy tự lắp thì linh hoạt hơn, dùng bản của hãng chip là hợp lý. Biết mình đang ở trường hợp nào giúp chọn đúng nguồn ngay từ đầu, thay vì thử lần lượt.
Cuối cùng, hãy coi driver như một phần của nền móng chứ không phải thứ để tối ưu liên tục. Nền móng tốt là nền móng im lặng: bạn không phải nghĩ về nó, và mọi thứ khác cứ chạy. Khi đã ổn định, hãy dành thời gian cho những việc thật sự tạo ra khác biệt — sao lưu dữ liệu, cập nhật hệ điều hành, và dọn những phần mềm không còn dùng. Đó là những việc ảnh hưởng đến máy nhiều hơn bất kỳ bản driver nào.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cập nhật driver ngay khi có bản mới không?
Không. Chỉ nên cập nhật khi máy có triệu chứng cụ thể, khi một phần mềm bắt buộc cần driver mới hơn, hoặc khi ghi chú phát hành nói rõ nó sửa đúng lỗi đang gặp. Máy đang chạy ổn thì giữ nguyên là lựa chọn an toàn hơn.
Windows Update có tự cập nhật driver không?
Có, nhưng thận trọng: hệ điều hành tự cài driver cho thiết bị mới và đưa những driver khác vào mục cập nhật tuỳ chọn để bạn tự chọn. Những bản này đã được kiểm tra cho đúng phần cứng bạn có.
Cập nhật driver có làm mất dữ liệu không?
Thông thường không, vì driver chỉ điều khiển phần cứng chứ không đụng vào tệp cá nhân. Rủi ro là nếu driver card đồ hoạ hỏng làm máy không lên hình, bạn có thể phải cài lại Windows, nên hãy sao lưu và tạo điểm khôi phục trước.
Driver card đồ hoạ nên lấy từ hãng máy hay hãng chip?
Máy đang chạy ổn thì lấy bản từ hãng máy vì đã được kiểm tra cho đúng mẫu máy và giữ tuỳ biến như độ sáng, phím tắt. Đang gặp lỗi mà hãng máy chưa có bản sửa thì lấy bản từ hãng chip và ghi lại phiên bản cũ để quay lại.
Máy mất mạng vì driver wifi hỏng thì cập nhật thế nào?
Dùng máy khác tải driver mạng từ trang hỗ trợ của hãng, chép qua ổ USB rồi cài bằng tay. Nên giữ sẵn thư mục driver cho từng máy gồm driver mạng, chipset và card đồ hoạ.
Bài viết liên quan
Bình luận
Chia sẻ kinh nghiệm hoặc đặt câu hỏi của bạn. Chúng tôi sẽ phản hồi trong thời gian sớm nhất.
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!